امروزه خیلی از ما دچار مشکل چاقی و اضافه وزن هستیم. برای رفع این مشکل، روش های علمی و سنتی زیادی وجود دارد که یکی از آنها قرصهای حاوی پروبیوتیک هستند. پروبیوتیکها، باکتریهای مفیدی هستند که تاثیر زیادی بر کاهش وزن و ذخیره چربی در بدن دارند.
پروبیوتیکها میکروارگانیسمهای زندهای هستند که با بهبود تعادل میکروبیوم روده، اثرات مثبتی بر کاهش وزن دارند. اما نتیجهگیری قطعی نیازمند درک مکانیسمهای بیولوژیکی و انتخاب صحیح سویههاست. در این مقاله، بهترین سویهها برای کاهش چربی شکمی، نحوه عملکرد آنها و نکات مهم مصرف را با شواهد علمی بررسی میکنیم.
پروبیوتیک چیست و چگونه بر وزن بدن تأثیر میگذارد؟
پروبیوتیکها ارگانیسمهای (واحد حیاتی مستقل) زنده و مفیدی هستند که بهطور طبیعی در بدن انسان وجود دارند یا از طریق مکملها دریافت میشوند. آنها به حفظ تعادل میکروبیوم (جامعهی میکروارگانیسمها) روده کمک میکنند، جذب مواد مغذی را بهبود میبخشند و در تولید ویتامینهای ضروری مانند K و گروه B نقش دارند. هدف اصلی این میکروارگانیسمها، بازگرداندن توازن به اکوسیستم روده و مقابله با دیسبیوز (عدم تعادل میکروبی) است که یکی از عوامل اصلی در اختلالات متابولیک و چاقی محسوب میشود.
میکروبیوم روده و نقش آن در چاقی و لاغری
مطالعات علمی نشان داده است که افراد چاق و افراد لاغر، از نظر ترکیب باکتریهای روده، تفاوتهای چشمگیری دارند. این تغییرات عمدتاً در ترکیب نسبی دو گروه اصلی باکتریهای روده، مشاهده میشود:
- Firmicutes: این گروه معمولاً در افرادی که کالری بیشتری از غذا جذب میکنند و بیشتر در معرض ذخیره چربی هستند، غالب است. افزایش این گروه، با کاهش تنوع میکروبیوم همراه است.
- Bacteroidetes: این گروه در بدن افراد لاغر رایجتر است و به عملکرد بهتر فرآیندهای سوختوساز، مرتبط است.
در افراد دارای اضافه وزن، نسبت Firmicutes به Bacteroidetes اغلب بالاتر از حد طبیعی است. این وضعیت باعث میشود بدن آنها کالری بیشتری از غذا جذب کرده و چربی بیشتری را ذخیره کند. برعکس، میکروبیومی که متنوع و متعادل باشد، به تنظیم و پایداری وزن کمک میکند. پروبیوتیکها با تغییر این نسبت و افزایش گونههای مفید، به طور غیرمستقیم بر مدیریت وزن تأثیر میگذارند. برای اطلاعات بیشتر درمورد درمان چاقی و مکمل های کاهش وزن به مقاله “درمان چاقی و معرفی بهترین مکمل های کاهش وزن” در همین سایت مراجعه کنید.
مکانیسمهای علمی اثربخشی پروبیوتیک در کاهش وزن
این میکروارگانیسمهای مفید از مسیرهای گوناگون موجب بهینهسازی عملکرد متابولیک بدن و ساده سازی کاهش وزن میشوند. درک دقیق این فرایندها کلید انتخاب مناسب است.
مهار جذب چربی و افزایش دفع آن
نوعهای خاصی از پروبیوتیکها، بهویژه ساکنان رودهی بزرگ، قادرند فرآیندهای گوارشی را بهبود بخشند.
- تغییر در آنزیمهای لیپاز: پروبیوتیکهایی مانند Lactobacillus gasseri میتوانند ترشح یا فعالیت آنزیمهای تجزیهکننده چربی (لیپازها) را مهار کنند.
- کاهش جذب: با مهار لیپازها، چربیهای موجود در روده کمتر هضم شده و به صورت جذبنشده از طریق مدفوع دفع میشوند.
- تخمین کالری: این افت در میزان جذب میتواند باعث شود کالری خالص دریافتی بدن کاهش یابد، حتی زمانی که رژیم غذایی تقریباً ثابت بماند.
تنظیم هورمونهای سیری و کاهش اشتها (GLP-1 و PYY)
یکی از قویترین مکانیسمهای پروبیوتیکها، ارتباط محور روده-مغز و تأثیر آنها بر هورمونهای تنظیمکننده اشتها است.
- افزایش هورمونهای سیری: گونههای خاصی از Bifidobacterium با تحریک ترشح پپتیدهای هورمونی مانند GLP‑1 و PYY، در تنظیم اشتها و متابولیسم نقش دارند. این هورمونها به مغز پیام سیری ارسال کرده و مدت زمان احساس سیری را طولانیتر میکنند.
- تعدیل گرلین و لپتین: همزمان، مصرف پروبیوتیکهای مؤثر میتواند سطح هورمون گرسنگی (گرلین) را کاهش و حساسیت به هورمون سیری (لپتین) را افزایش دهد؛ این فرایند ترکیبی ایدهآل برای کنترل اشتها و کاهش ریزهخواری است.
بهبود حساسیت به انسولین و کاهش التهاب سیستمیک
چاقی، بهویژه تجمع چربی در ناحیهی شکم، با بروز التهاب طولانیمدت خفیف در بدن، همراه بوده و این وضعیت زمینهساز مقاومت به انسولین است.
- کاهش التهاب: با تقویت سد دفاعی روده، پروبیوتیکها از نشت ترکیبات التهابی مانند اندوتوکسینها به خون پیشگیری کرده و التهاب عمومی بدن را کاهش میدهند.
- بهبود عملکرد انسولین: با کاهش التهاب، حساسیت گیرندههای سلولی به انسولین بهبود یافته و مدیریت قند خون بهتر میشود. این امر ذخیره چربی، به ویژه در ناحیه شکم، را کاهش میدهد.
برای اطلاعات بیشتر نسبت به نشانههای مقاومت به انسولین روی پوست، به مقاله “نشانه های پوستی مقاومت به انسولین” ما در همین سایت مراجعه کنید.
افزایش پروتئین ANGPTL4 و مهار ذخیرهسازی چربی
پروتئین Angiopoietin-like 4 (ANGPTL4) نقشی کلیدی در تنظیم متابولیسم لیپیدها و جلوگیری از تجمع چربی در بدن دارد. یافتههای پژوهشی نشان میدهد که برخی گونههای پروبیوتیک توانایی افزایش تولید این پروتئین در سلولهای چربی را دارند. افزایش سطح ANGPTL4 از طریق مهار لیپوژنز (فرآیند تولید چربیهای جدید) و تقویت لیپولیز (تجزیه چربیهای ذخیرهشده)، به کاهش بافت چربی بهویژه در ناحیهی احشایی (شکمی) کمک میکند. این فرایند، یکی از مکانیسمهای زیستی مهمی است که از طریق آن پروبیوتیکها به کنترل توزیع چربی بدن و کاهش چربی شکمی کمک میکنند.
معرفی سویههای کلیدی پروبیوتیک برای لاغری و چربی سوزی شکم
پژوهشها نشان میدهند که تنها برخی سویهها در فرایند لاغری مؤثرند. انتخاب سویه صحیح و مصرف علمی، شرط اصلی موفقیت است. سویهها باید دارای مشخصات مشخصی مانند توانایی بقا، چسبندگی به دیواره روده و اثرات ضدالتهابی باشند.
Lactobacillus gasseri: امیدوارکنندهترین سویه برای کاهش چربی شکمی
Lactobacillus gasseri به طور مداوم در مطالعات بالینی، به ویژه در کاهش چربی شکمی، نتایج برجستهای نشان داده است.
- مطالعات کلیدی: بررسیهای انجامشده بر روی ۲۱۰ فرد دارای اضافهوزن نشان میدهد که مصرف مداوم L. gasseri طی ۱۲ هفته، موجب کاهش معنیدار در چربی ناحیهی شکم و اندازهی دور کمر شده است.
- میزان کاهش: این کاهش چربی شکمی به طور متوسط تا ۸٫۵ درصدی برآورد شده است، که بسیار بیشتر از گروههای کنترل بوده است.
- مکانیسم: تأثیر اصلی آن بر مهار جذب لیپیدها و کاهش التهاب بافت چربی احشایی است.
“بررسی بالینی تصادفی نشان داده است که مصرف سویهی Lactobacillus gasseri SBT2055 به مدت ۱۲ هفته میتواند حجم چربی احشایی و زیرجلدی ناحیه شکم را در بزرگسالان دارای اضافه وزن کاهش دهد و ترکیب بدن را بهبود بخشد.”
The effects of Lactobacillus gasseri SBT2055 on abdominal adiposity in adults: A randomized, double‑blind, placebo‑controlled trial. PubMed. 2015. Available from:
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26032481/
سویههای Lactobacillus rhamnosus و Bifidobacterium lactis
این دو سویه نیز به طور گسترده برای اهداف مدیریتی وزن و متابولیسم مورد مطالعه قرار گرفتهاند.
- Lactobacillus rhamnosus (L. rhamnosus): این سویه عمدتاً به خاطر نقش آن در تنظیم محور روده–مغز مورد توجه قرار دارد. مطالعات نشان دادهاند که این سویه به طور خاص بر احساس سیری تأثیر میگذارد و میتواند منجر به کاهش مصرف کالری در افراد شود. همچنین، نتایج پژوهشی نیز نشان داد زنانی که از این سویه استفاده کردند، نسبت به گروه دارونما (افرادی که داروی بیاثر دریافت کردند) ۵۰٪ کاهش وزن بیشتر داشتند؛ سویههایی نظیر L. rhamnosus GG از نمونههای شاخص، در این حوزه به شمار میروند.
- Bifidobacterium lactis (B. lactis): این سویه یک عنصر ضروری در تنظیم ایمنی و متابولیسم است. مصرف B. lactis به طور منظم در بهبود پروفایل متابولیک، کاهش شاخص توده بدنی (BMI) و کاهش چربی شکمی کمک میکند، به ویژه در جمعیتهای با ریسک بالای متابولیک. این سویه اغلب برای بهبود عبور مواد غذایی و کاهش نفخ نیز توصیه میشود.
سایر سویههای مؤثر در لاغری و کاهش نفخ
در حالیکه سویههای اصلی نقش محوری در تأثیرات چربیسوزی دارند، برخی سویههای دیگر نیز میتوانند بهعنوان مکمل مؤثر در برنامههای کاهش وزن مورد استفاده قرار گیرند:
• Bifidobacterium breve: این گونه با کمک به کاهش چربیهای تجمعیافته در کبد و افزایش فرایند لیپولیز (تجزیه چربیها)، اثر قابلتوجهی بر بهبود متابولیسم دارد و استفاده از آن در کنار سویههای اصلی توصیه میشود.
• Lactobacillus casei: موجب بهبود فرآیند هضم و جذب مواد مغذی شده و با کاهش یبوست، روند کاهش وزن را سادهتر میکند.
• Saccharomyces boulardii: این مخمر مفید با تنظیم جذب کلسترول و محافظت از پوشش روده در برابر التهابهای ناشی از رژیمهای محدودکننده، نقش حمایتی مهمی دارد.
نحوه مصرف قرص پروبیوتیک برای لاغری (زمان، دوز و تداوم)
درمان با پروبیوتیکها فرآیندی تدریجی است و باید با برنامهریزی دقیق و نظارت پزشکی انجام شود. برخلاف آنتیبیوتیکها که با که تاثیرگذاری سریعی دارند، پروبیوتیکها به زمان بیشتری برای تثبیت در محیط روده و اعمال تغییرات متابولیکی و ساختاری نیاز دارند.
بهترین زمان مصرف: با معده خالی یا همراه غذا؟
یکی از بزرگترین چالشها در مصرف پروبیوتیکها، عبور زنده آنها از محیط اسیدی معده است. بر اساس یافتههای پژوهشی، بهترین زمان مصرف پروبیوتیکها زمانی است که معده خالی باشد؛ یعنی حدود یک ساعت پیش یا دو ساعت پس از غذا. در این شرایط، میزان اسیدیته معده کاهش مییابد و احتمال زندهماندن باکتریهای مفید تا رسیدن به رودهی بزرگ بیشتر میشود. اگر مکمل شما حاوی پریبیوتیک باشد، مصرف آن همراه با وعدهای سبک میتواند تا حدی از باکتریها محافظت کند. در عمل، بهترین زمان مصرف اغلب صبح پیش از صبحانه یا شب پیش از خواب است؛ هنگامی که معده برای مدتی طولانی خالی بوده و شرایط برای بقای سویهها مطلوبتر است.
دوز مصرف (CFU)
دوز مصرف پروبیوتیکها با واحد تشکیل دهنده کلونی (CFU) اندازهگیری میشود.
- برای اهداف عمومی: دوزهای بین ۱ تا ۱۰ میلیارد CFU در روز کافی است.
- برای اهداف تخصصی لاغری: در مطالعاتی که اثرات کاهش وزن مشاهده شده است، معمولاً دوزهای بالاتری بین ۱۰ تا ۲۰ میلیارد CFU در روز استفاده شده است.
- توجه: دوزهای بسیار بالا (بالاتر از ۵۰ میلیارد CFU) اغلب عوارض گوارشی ناخواسته ایجاد میکنند و لزوماً مؤثرتر نیستند.
ضرورت مصرف مداوم و ترکیب با پریبیوتیکها
اثرات مشاهده شده بر وزن و متابولیسم معمولاً پس از ۸ تا ۱۲ هفته مصرف مداوم آشکار میشوند.
- تداوم: برای بهرهمندی از مزایای طولانیمدت (مانند تثبیت وزن و کنترل اشتها)، مصرف روزانه باید ادامه یابد. قطع ناگهانی باعث بازگشت سریع ترکیب میکروبیوم به حالت پیش از مصرف میشود.
- سینبیوتیکها: برای تقویت عملکرد، بهتر است پروبیوتیکها را همراه با پریبیوتیکها مصرف کرد. پریبیوتیکها فیبرهای غیرقابل هضمی هستند که غذای باکتریهای مفید را تأمین میکنند. منابع غنی پریبیوتیک، شامل: موز سبز، پیاز، سیر، مارچوبه، و جو دوسر است. مصرف همزمان این دو، تحت عنوان سینبیوتیک، باعث افزایش بقا و فعالیت پروبیوتیکها میشود.
پروبیوتیکها؛ شمشیر دولبه در تنظیم وزن (افزایش یا کاهش وزن)
مصرف پروبیوتیکها همیشه به کاهش وزن منجر نمیشود. اثر آنها بسته به نوع گونه و سویه ممکن است برعکس باشد. این موضوع یکی از مهمترین نکات در استفاده از آنها است.
پروبیوتیکها و خطر افزایش وزن
پژوهشها نشان دادهاند که برخی سویههای خاص از باکتریهای Lactobacillus (که معمولاً برای ارتقای سلامت عمومی توصیه میشوند) ممکن است در افراد دارای زمینه ژنتیکی یا متابولیکی خاص میتوانند باعث افزایش وزن شود.
- مکانیسم بالقوه: برخی سویهها ممکن است کارایی بدن در استخراج انرژی از مواد غذایی را افزایش دهند، یا بر مسیرهای ذخیره انرژی تأثیر بگذارند به نحوی که باعث ذخیره چربی شود، به ویژه اگر فرد رژیم پرکالری داشته باشد.
- اهمیت سویه: این بدان معناست که انتخاب سویه باید بر اساس هدف فرد (کاهش یا افزایش وزن) و با توصیه متخصص باشد. سویههایی که برای لاغری فرموله شدهاند، معمولاً تمرکز بر L. gasseri و B. lactis دارند که مکانیسم آنها در درجه اول کاهش جذب چربی است.
روش استفاده از پروبیوتیک برای افزایش وزن
اگر هدف افزایش وزن بهصورت سالم باشد، مصرف پروبیوتیکها میتواند نقش حمایتی قابلتوجهی داشته باشد. این باکتریهای مفید با تقویت عملکرد دیواره روده و بهبود کارایی جذب مواد مغذی، موجب میشوند کالری و ریزمغذیهای دریافتی، بهطور مؤثرتر وارد بدن شوند. همچنین در چنین شرایطی، مصرف پروبیوتیکها همراه با وعدههای غذایی پرکالری و مغذی توصیه میشود تا باکتریها از محیطی غنیتر برای رشد و فعالیت برخوردار باشند.
پروبیوتیک و جلوگیری از بازگشت وزن (Weight Regain Prevention)
یکی از مهمترین چالشهای کاهش وزن، حفظ وزن جدید و جلوگیری از بازگشت آن پس از اتمام دوره رژیم است. مطالعات نشان دادهاند که پروبیوتیکها میتوانند نقش مؤثری در تثبیت وزن ایفا کنند. برخی سویههای خاص با ایجاد تعادل در میکروبیوم روده، باعث حفظ عملکرد مناسب متابولیک شده و از افزایش مجدد چربی پس از رژیم پیشگیری میکنند. بهویژه فرمولاسیونهای ترکیبی مانند VSL#3 که مجموعهای از چندین سویه Lactobacillus و Bifidobacterium را شامل میشوند، در مطالعات علمی اثربخشی قابلتوجهی در حفظ وزن تثبیت شده پس از کاهش وزن اولیه نشان دادهاند.
“مطالعات بالینی نشان دادهاند که دریافت پروبیوتیک حاوی Lactobacillus rhamnosus CGMCC1.3724 در دورهی نگهداری وزن، میتواند خطر بازگشت وزن را کاهش دهد و ترکیب میکروبیوتای روده را پایدارتر نگه دارد.”
Probiotic supplementation during weight loss maintenance: Effects on weight regain and gut microbiota composition in obese individuals. PubMed. 2013. Available from:
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23340292/
معرفی بهترین مکملهای پروبیوتیک موجود در بازار ایران
انتخاب مکمل پروبیوتیک مناسب باید با توجه به دوز مؤثر، نوع سویههای موجود و فناوری کپسولسازی انجام شود، زیرا این عوامل تعیینکنندهی پایداری و کارایی نهایی محصول هستند. مکملهای باکیفیت معمولاً دارای ضمانت تعداد واحدهای زنده (CFU) تا پایان تاریخ انقضا هستند که نشاندهنده اعتبار و کیفیت آنهاست. در بازار ایران، بهطور کلی دو رویکرد اصلی برای مدیریت وزن با پروبیوتیکها وجود دارد که هر یک از دیدگاه علمی مسیر متفاوتی را دنبال میکنند:
کپسول فمی لاکت توپلاس (سینبیوتیک)
این نوع مکملها معمولاً بهصورت سینبیوتیک، یعنی ترکیبی از پروبیوتیک و پریبیوتیک، ساخته میشوند و تمرکز اصلی آنها بر سلامت عمومی دستگاه گوارش و بهبود جذب مواد مغذی است. ترکیبات آنها اغلب شامل سویههای مؤثر و اثباتشدهای مانند L. rhamnosus و B. breve میباشد. بررسیها نشان میدهد این سینبیوتیکها با افزایش تعادل میکروبی روده، کاهش نفخ و بهبود عملکرد متابولیک، بهطور غیرمستقیم فرایند کاهش وزن و مدیریت ترکیب بدنی را سادهتر میکنند.
کپسول دیلیست (حاوی ساکارومایسس بولاردی)
این گروه از مکملها بر پایه مخمرهای مفید از جنس Saccharomyces ساخته میشوند که هر یک اثرات متفاوتی بر سلامت روده و متابولیسم دارند. در این میان، Saccharomyces boulardii بهعنوان یکی از شناختهشدهترین گونهها، به دلیل کنترل نفخ، پیشگیری از اسهال ناشی از مصرف آنتیبیوتیک و کمک به تنظیم چربیهای خون شناخته میشود. از منظر مدیریت وزن، این سویه بهویژه برای افرادی که دچار کلسترول یا تریگلیسیرید بالا همراه با اضافهوزن هستند، گزینهی مناسبی است، زیرا علاوه بر کاهش التهاب سیستمیک، به بهبود متابولیسم چربیها کمک میکند.
عوارض جانبی، تداخلات و نکات مهم مصرف
هرچند پروبیوتیکها عموماً در دستهی ترکیبات ایمن (GRAS) قرار میگیرند، اما آگاهی از موارد احتیاط و تداخلهای دارویی احتمالی برای استفادهی ایمن آنها ضروری است.
عوارض جانبی شایع (نفخ، گاز و دلدرد)
در ابتدای شروع هر دوره مصرف پروبیوتیک، روده در حال سازگاری با جمعیت جدید باکتریایی است.
- واکنش اولیه: این دوره سازگاری اغلب با افزایش موقتی تولید گاز، نفخ خفیف یا دلدرد همراه است. این عارضه معمولاً در عرض چند روز تا دو هفته خود به خود برطرف میشود.
- مصرف بیش از حد: مصرف دوزهای بسیار بالا (بیش از ۵۰ میلیارد CFU بدون نیاز پزشکی) ممکن است منجر به ناراحتیهای گوارشی شدیدتر، اسهال یا سردرد شود. در صورت تداوم عوارض، لازم است با پزشک مشورت شود تا در صورت نیاز دوز مصرف کاهش یافته یا سویهی مورد استفاده تغییر کند.
تداخلات دارویی و احتیاط در مصرف
پروبیوتیکها میتوانند بر جذب و اثربخشی برخی داروها تأثیر بگذارند:
- آنتیبیوتیکها: مصرف همزمان پروبیوتیک و آنتیبیوتیک، اثربخشی پروبیوتیک را به شدت کاهش میدهد، زیرا آنتیبیوتیکها سویههای مفید را نیز از بین میبرند. توصیه میشود فاصله زمانی مصرف بین آنها حداقل ۳ تا ۴ ساعت باشد.
- داروهای کاهنده اسید معده: داروهایی مانند امپرازول و فاموتیدین با ایجاد محیط قلیاییتر در معده، میتوانند بقای پروبیوتیکها را افزایش دهند. با این حال، در صورت مصرف همزمان با دوزهای استاندارد پروبیوتیک، مشاوره با پزشک برای جلوگیری از هرگونه تداخل احتمالی ضروری است.
- نقص ایمنی: افرادی که تحت شیمیدرمانی هستند یا به دلیل بیماریهای طولانیمدت (مانند سرطانهای پیشرفته، HIV یا مصرف طولانی مدت کورتیکواستروئیدها) سیستم ایمنی سرکوبشدهای دارند، باید پیش از مصرف هر نوع پروبیوتیک (به ویژه مخمرهایی مانند S. boulardii) با پزشک مشورت کنند.
پرسشهای متداول (FAQ)
آیا قرص پروبیوتیک برای لاغری مؤثر است؟
بله، اگر پروبیوتیکها همراه با رژیم غذایی سالم و ورزش منظم مصرف شوند، میتوانند به کاهش وزن کمک کنند. اثر واقعی آنها زمانی دیده میشود که از سویههای علمی و مؤثر مانند L. gasseri و L. rhamnosus استفاده شود. برای نتیجهگیری مطلوب، مصرف باید منظم و حداقل ۸ تا ۱۲ هفته ادامه یابد. همچنین، فراموش نکنید که پروبیوتیکها ابزار کمکیاند و بدون رعایت رژیم متعادل، تأثیر چشمگیری نخواهند داشت.
بهترین سویه پروبیوتیک برای کاهش چربی شکم چیست؟
سویه Lactobacillus gasseri در مطالعات، قویترین اثر را بر کاهش چربی شکمی و دور کمر نشان داده است. این سویه با کاهش جذب چربی از روده، به طور مستقیم به کاهش چربی شکمی کمک میکند.
آیا مصرف پروبیوتیک میتواند باعث افزایش وزن شود؟
بله، این احتمال وجود دارد، زیرا تأثیر پروبیوتیک بر وزن به شدت به نوع گونه و سویه آن بستگی دارد. برخی سویههای لاکتوباسیلوس ممکن است منجر به افزایش وزن شوند. بنابراین، اگر هدف لاغری است، مصرف باید با انتخاب سویه مناسب و مشورت با متخصص انجام شود.
بهترین زمان و طریقه مصرف قرص پروبیوتیک برای لاغری چیست؟
برای کسب حداکثر اثربخشی لاغری، بهترین زمان مصرف، با معده خالی (یک ساعت قبل یا دو ساعت بعد از غذا) پیشنهاد شده است. این زمان به باکتریها شانس بیشتری برای زنده ماندن و رسیدن به روده میدهد. همچنین، مصرف باید حداقل ۸ تا ۱۲ هفته به صورت مداوم ادامه یابد.
جمعبندی
پروبیوتیکهایی مثل کپسول فمی لاکت توپلاس، همراه با سویه هایی همچون Lactobacillus rhamnosus و Bifidobacterium lactis میتوانند همراه با رژیم غذایی سالم و ورزش تاثیر خوبی در لاغری ایجاد کنند. البته نحوه مصرف آنها حتما باید رعایت شود تا فرد به مشکل جدی برخورد نکند.
برای مشاهده و خرید محصولات پروبیوتیک به سایت هلثی دارو مراجعه کنید.

