رنگ ادرار میتواند اطلاعات زیادی از درون بدن به ما بدهد زیرا با عواملی مانند مواد غذایی، داروها، مایعات و حتی بیماریها دچار تغییر میشود. این تغییر رنگ مهم است و باید بدانیم علت آن چیست، چرا که ممکن است خطرناک باشد.
ادرار یکی از مهمترین شاخصهای ساده برای بررسی سلامت بدن است و رنگ آن میتواند از شفاف و بیرنگ تا زرد، نارنجی، قرمز یا حتی سبز و آبی تغییر کند. این رنگها فقط جنبهی ظاهری ندارند، بلکه پیامهایی از درون بدن ما هستند که توسط کلیهها، کبد و دستگاه ادراری تولید و تنظیم میشوند.
پزشکان با نگاه به رنگ ادرار میتوانند اطلاعات زیادی دربارهی سلامت بدن بدست بیارند؛ از جمله نحوه عملکرد کلیهها، میزان آب بدن، و حتی وجود برخی بیماریهای جدی. بررسی رنگ، غلظت و شفافیت ادرار میتواند نشانه های مهمی دربارهٔ وضعیت تعادل داخلی بدن (همئوستاز) داشته باشد.
رنگ ادرار طبیعی چیست؟
رنگ طبیعی ادرار معمولاً زرد روشن یا زرد کمرنگ است. این رنگ نتیجهی وجود رنگدانههایی به نام «یوروکروم» یا «یوروبیلین» است که از تجزیهی هموگلوبین (پروتئین حامل اکسیژن در گلبولهای قرمز) در بدن بهدست میآیند. این رنگدانه ابتدا بهصورت «بیلیروبین غیرمستقیم» در خون وجود دارد، سپس در کبد به ترکیبات محلول تبدیل شده و از راه صفرا به روده میرسد. بخشی از این مواد در نهایت از کلیهها دفع میشوند و رنگ زرد مشخص ادرار را پدید میآورند. در مقاله ی معتبر منتشر شده در سایت Pubmed در این باره نوشته:
“رنگ طبیعی ادرار عمدتاً بهدلیل تولید یوروبیلین در اثر تجزیهی هموگلوبین ایجاد میشود. در طی مسیر فیزیولوژیک، هموگلوبین ابتدا به بیلیروبین تبدیل شده، سپس در کبد کونژوگه و از راه صفرا به روده منتقل میشود؛ در آنجا توسط میکروفلورا به یوروبیلینوژن و نهایتاً یوروبیلین تبدیل میگردد. بخشی از آن از کلیه دفع میشود و رنگ زرد مشخص ادرار را سبب میشود.”
StatPearls Publishing. Physiology, Urobilinogen. PubMed.
نقش هیدراتاسیون و یوروکروم در رنگ طبیعی ادرار
شفافیت و میزان تیرگی ادرار، به مقدار آب در بدن و غلظت این رنگدانه بستگی دارد. دفع ادرار از طریق کلیهها، فرایندی است که طی آن مواد زائد محلول در آب از خون جدا میشوند. وقتی بدن به اندازهی کافی آب دریافت کند، مقدار ادرار زیاد و رنگ آن روشنتر میشود، چون غلظت رنگدانهی یوروکروم پایین میآید. ادرار زردِ کمرنگ یا شفاف، نشانهی هیدراتاسیون مناسب و عملکرد سالم کلیههاست. در مقابل، ادرار زردِ تیره معمولاً نشان میدهد که بدن دچار کمآبی است و لازم است مایعات بیشتری مصرف شود؛ زیرا کلیهها در این شرایط برای حفظ آب بدن، ادرار غلیظ تری تولید میکنند.
طیف رنگهای ادرار و علتهای موقتی یا خطرناک
رنگ ادرار یکی از شاخصهای ساده اما مهم در ارزیابی وضعیت سلامت بدن است و میتواند بازتابی از میزان هیدراتاسیون، عملکرد کلیهها، رژیم غذایی و حتی مصرف داروها یا مکملها باشد. در بررسی بالینی، رنگ طبیعی ادرار زرد کمرنگ تا شفاف بوده و نشانگر این است که مقدار آب بدن مناسب است. در ادامه، رنگهای مختلف ادرار را به ترتیب از بیخطرترین تا خطرناکترین بررسی میکنیم و مکانیسمهای پزشکی مرتبط را توضیح میدهیم.
ادرار بیرنگ یا شفاف؛ علامت مصرف بیش از حد آب
ادرار کاملاً شفاف معمولاً نشانه نوشیدن بیش از اندازه مایعات در مدت کوتاه است. در این حالت، کلیهها مجبور به دفع حجم زیادی آب میشوند.
- افزایش دفع آب: این وضعیت اغلب بیخطر است، اما اگر طولانیمدت باشد، نشاندهنده مصرف بیش از حد مایعات است که میتواند تعادل الکترولیتهای بدن را به هم بزند.
- هیپوناترمی (کاهش سدیم خون): در موارد نادر و شدید، نوشیدن بیش از حد آب، منجر به رقیق شدن نمکهای حیاتی بدن، بهویژه سدیم، شده و وضعیت خطرناکی به نام هیپوناترمی ایجاد میکند.
- نشانههای بیماری: ادامهدار بودن ادرار بی رنگ همراه با خستگی شدید یا گیجی، ممکن است نشاندهنده دیابت بیمزه (Diabetes Insipidus) یا مشکلات کبدی پیشرفته مانند سیروز باشد که بر توانایی کلیهها در تنظیم غلظت تأثیر میگذارد.
ادرار زرد تیره تا نارنجی؛ از کمآبی تا مشکلات کبدی
این رنگ، یکی از شایعترین تغییرات مشاهدهشده است و معمولاً بیانگر کمآبی بدن است. با این حال، دلایل دیگری نیز میتوانند باعث این تغییر رنگ شوند:
- مکملها: دریافت بیشازحد مکمل ویتامین B2 (ریبوفلاوین) باعث میشود ویتامینهای محلول در آب که جذب نشدهاند، از طریق ادرار دفع شده و رنگی زرد فلورسنت یا بسیار پررنگ ایجاد کنند.
- داروها: داروهایی مانند ریفامپین (آنتیبیوتیک)، فنازوپیریدین (مسکن مجاری ادرار) یا برخی داروهای شیمیدرمانی میتوانند رنگ نارنجی واضحی ایجاد کنند.
- بیماریهای کبدی و صفراوی: ادرار نارنجی تیره معمولاً زمانی دیده میشود که مقدار بیلیروبین صفراوی در خون افزایش یافته و از راه کلیهها دفع میشود. این حالت در التهابهای کبدی (مثل هپاتیت) یا در انسداد مسیرهای صفراوی رخ میدهد. اگر همراه با زردی چشم و پوست باشد، میتواند نشانهی مشکل جدی در کبد یا مسدود شدن مجرای صفراوی اصلی باشد و نیاز به بررسی فوری پزشکی دارد. برای اطلاعات بیشتر در مورد بیماریهای کبدی میتوانید به مقالهی “بررسی بیماری کبد چرب و راه های تشخیص آن” در همین سایت مراجعه کنید.
ادرار قرمز یا صورتی؛ هماچوری و لزوم مراجعه فوری
ادرار قرمز یکی از تغییرات نگرانکننده است، چون بیشتر اوقات نشاندهندهی وجود خون در ادرار است (هماچوری). گاهی این رنگ بهدلیل خوردن مواد غذایی دارای رنگدانههای طبیعی مثل چغندر، ریواس یا توتفرنگی ایجاد میشود و خطرناک نیست. اما اگر بدون مصرف این مواد، ادرار قرمز باشد، میتواند نشانهی مشکلاتی مانند:
- عفونت ادراری (UTI) یا پیلونفریت: التهاب ناشی از باکتریها که میتواند منجر به خونریزی موضعی شود.
- سنگ کلیه یا مثانه: حرکت سنگها باعث خراش و خونریزی در دیوارههای مجاری میشود. برای مطالعه بیشتر در مورد سنگ کلیه، میتوانید به مقالهی “سنگ کلیه چیست؟ راه های درمان آن چیست؟” در همین سایت مراجعه کنید.
- تومورها: در افراد بالای ۵۰ سال یا سیگاریها، وجود خون در ادرار میتواند نشانهی تومورهای مثانه، کلیه یا پروستات باشد و لازم است احتمال این بیماریها با بررسی پزشکی دقیق رد شود.
- اختلالات خونی و انعقادی: برخی بیماریها یا داروها که بر لخته شدن خون تأثیر میگذارند، میتوانند باعث ظاهر شدن خون در ادرار شوند. از جمله در افرادی که داروهای رقیقکنندهٔ خون مثل وارفارین مصرف میکنند، احتمال خونریزی ادراری بیشتر است.
- آسیب ورزشی: آسیبهای شدید به کلیهها در ورزشهای تماسی نیز مکمن است باعث این اتفاق شود.
اقدام پزشکی: مشاهدهی حتی مقدار کمی خون در ادرار (بدون سابقه مصرف چغندر) نیاز به ارزیابی فوری توسط متخصص دستگاه ادراری و تناسلی دارد تا علت اصلی (مانند عفونت یا بدخیمی) مشخص شود.
ادرار قهوهای تیره یا شبیه چای/نوشابه سیاه
ادرار قهوهای تیره معمولاً نشاندهنده کمآبی شدید یا اختلالات جدیتری است.
علل اصلی:
- کمآبی شدید: غلظت بالای یوروکروم و مواد دفعی.
- داروها: برخی داروهای ضد مالاریا (مانند کلروکین) یا آنتیبیوتیکها (مانند مترونیدازول) و ملینهای حاوی سنا.
- آسیب کبدی شدید: مانند سیروز پیشرفته، که منجر به تجمع بیش از حد بیلیروبین میشود.
- رابدومیولیز (Rhabdomyolysis): این وضعیت خطرناک زمانی رخ میدهد که فیبرهای عضلانی بهشدت تخریب میشوند (ناشی از ضربه شدید، ورزش سنگین یا برخی داروها). میوگلوبین (پروتئین ماهیچهای) در خون آزاد شده و توسط کلیهها دفع میشود، که ادرار را قهوهای تیره یا حتی صورتی مایل به قهوهای میکند. این وضعیت میتواند منجر به نارسایی حاد کلیوی شود.
ادرار آبی یا سبز
ادرار آبی یا سبز از تغییرات بسیار نادر است و بیشتر به دلایل بیرونی مربوط میشود. گاهی مصرف نوشیدنیها یا آبنباتهای دارای رنگ آبی یا سبز باعث این تغییر میشود. برخی داروها مانند آمیتریپتیلین، ایندومتاسین و داروی بیهوشی پروپوفول نیز میتوانند چنین اثری داشته باشند. بهندرت، عفونت باکتری Pseudomonas aeruginosa یا یکی از بیماریهای متابولیک ارثی به نام سندرم رنگآبی پوشک میتواند موجب بروز این رنگ شود.
ادرار ابری، سفید یا کفآلود
ظاهر ادرار نیز به اندازه رنگ آن اهمیت دارد.
- ادرار ابری یا کدر: ادرار ابری یا کدر معمولاً بهدلیل وجود چرک یا باکتری در عفونت ادراری به وجود میآید. گاهی در ادراری که سرد شده یا غلیظ است، کریستالهایی مانند اگزالات کلسیم یا اسید اوریک تهنشین میشوند و باعث کدر شدن ادرار میشوند. در مردان، این حالت گاهی بهدلیل باقیماندن مقدار کمی ترشحات پروستات رخ میدهد و معمولاً خطرناک نیست.
- ادرار سفید یا شیری: وقتی رنگ ادرار سفید یا مثل شیر میشود، معمولاً یعنی چرک زیادی در آن وجود دارد و ممکن است نشانهی عفونت شدید مجاری ادراری باشد. گاهی هم این رنگ به خاطر وجود چربی در ادرار دیده میشود که میتواند نشانهی مشکل در مسیر لنف (مایعی که چربی را حمل میکند) باشد. در هر حالت، اگر این رنگ ادامه داشت، باید با پزشک یا آزمایشگاه بررسی شود تا دلیل اصلی مشخص گردد.
- ادرار کفآلود (Foamy Urine): اگر کف تولید شده پایدار باشد و به آرامی از بین برود، این نشانه قوی پروتئینوری (دفع بیش از حد پروتئین، بهویژه آلبومین) است. این وضعیت یکی از اولین نشانههای آسیب فیلترهای کلیه (گلومرولها) در بیماریهای مزمن کلیوی (CKD) محسوب میشود.
دلایل غیربیماریزا برای تغییر رنگ ادرار
همهی تغییر رنگهای ادرار نگرانکننده نیستند. گاهی عادتهای سادهی روزمره مثل مقدار آب خوردن، مصرف ویتامینها، داروها یا خوراکیهایی مثل چغندر و هویج میتوانند باعث تغییر رنگ شوند. این حالت معمولاً طبیعی است و نشانهی بیماری نیست.
تأثیر مکملها و داروها
سادهترین علت تغییر رنگ در بین افراد سالم، مصرف مکملهای ویتامینی است. این ویتامینها محلول در آب بوده و اضافی آنها بدون استفاده از بدن دفع میشود:
- ویتامینهای گروه B، بهویژه B2 (ریبوفلاوین): ادرار را زرد فسفری و بسیار درخشان میکنند. این حالت کاملاً طبیعی است.
- ویتامین C در دوزهای بالا: گاهی این ویتامین میتواند رنگ زرد مایل به نارنجی ایجاد کند.
- داروها: داروهایی مانند سیپروفلوکساسین (آنتیبیوتیک)، فنیلآزوسولفونپیریدین (مسکن مجاری ادراری) و برخی ملینها رنگ ادرار را نارنجی، قرمز یا قهوهای میکنند.
نقش غذاها و رنگهای خوراکی
گاهی رنگ مواد غذایی مستقیماً وارد خون و سپس کلیه میشود و رنگ ادرار را تغییر میدهد. خوراکیهایی مثل چغندر، ریواس یا توتها بهدلیل داشتن بتالین ممکن است ادرار را صورتی یا قرمز کنند. همچنین هویج یا آلوئهورا به خاطر وجود بتاکاروتن باعث میشوند ادرار نارنجی یا زرد پررنگ شود. این تغییرها طبیعی و بیخطرند و معمولاً تا دو روز بعد برطرف میشوند.
عوامل مؤثر بر غلظت و دفع ادرار
غلظت یا تیرگی ادرار بستگی به مقدار مواد محلول نسبت به حجم آن دارد و کلیهها این میزان را تنظیم میکنند. وقتی بدن آب از دست میدهد؛ مثلاً در گرما، عرق کردن یا هنگام بیماری همراه با تب، کلیهها آب بیشتری جذب میکنند و ادرار تیره و غلیظتر میشود. در مقابل، وقتی مایعات زیاد مینوشیم، ادرار روشنتر و شفافتر است. در بیماری دیابت بیمزه هم به دلیل اختلال در عملکرد هورمون تنظیم آب (ADH)، حجم ادرار زیاد و بسیار رقیق میشود.
زمان مراجعه به پزشک و تشخیص علت تغییر رنگ ادرار
در اغلب موارد، تغییر رنگ ادرار پدیدهای گذرا است؛ با این حال، در شرایط خاصی که تغییر رنگ پایدار، شدید یا همراه با سایر علائم بالینی مانند تب، درد، یا سوزش ادرار باشد، بررسی تخصصی توسط پزشک مرتبط (نفرولوژیست یا اورولوژیست) ضروری است.
علائم هشداردهنده برای مراجعه فوری به اورولوژیست
در صورت بروز هر یک از علائم زیر، مراجعه فوری به پزشک و انجام ارزیابی آزمایشگاهی جامع (از جمله آزمایش کامل ادرار و بررسیهای تکمیلی خونی یا تصویربرداری) توصیه میشود.
- وجود خون آشکار یا لخته در ادرار (هماچوری ماکروسکوپیک) از مهمترین و هشداردهندهترین علائم دستگاه ادراری است و هرگز نباید مورد بیتوجهی قرار گیرد، زیرا میتواند نشانگر آسیب جدی در کلیه، مثانه یا مجرای ادرار باشد.
- تداوم تغییر رنگ ادرار (بهویژه به رنگهای قرمز، قهوهای یا کدر) در نبود مصرف دارو یا مواد غذایی مؤثر، نشانه پاتولوژیک محسوب میشود و نیازمند ارزیابی دقیق آزمایشگاهی است تا علل احتمالی آن مانند: هماچوری، هموگلوبینوری یا اختلالات کبدی شناسایی شوند.
- تغییر رنگ همراه با علائم سیستمیک: اگر تغییر رنگ ادرار با درد پهلو، تب و لرز، سوزش موقع ادرار یا بوی خیلی بد ادرار همراه باشد، احتمال عفونت یا گرفتگی در مسیر ادراری وجود دارد و باید سریع به پزشک مراجعه شود.
- تغییر رنگ همراه با زردی پوست یا چشم (یرقان): وقتی رنگ ادرار تیرهتر از حالت معمول میشود و همزمان پوست یا چشمها زرد به نظر میرسند، احتمال مشکل در کبد یا مسیر صفرا وجود دارد. این حالت نیاز به بررسی فوری پزشکی دارد.
- تداوم ادرار کفآلود: اگر ادرار همیشه کفآلود باشد، ممکن است نشانهی وجود پروتئین در ادرار و در نتیجه مشکل در کارکرد کلیهها باشد. این حالت باید با آزمایش ادرار و بررسی کلیهها بررسی شود.
عوامل خطر و ارزیابی تشخیصی
افراد مسن، مبتلایان به دیابت و کسانی که سابقه سنگ کلیه مکرر یا تومورهای مجاری ادرار در خانواده دارند، باید دقت بیشتری داشته باشند. پزشک معمولاً برای بررسی دقیق این وضعیتها آزمایشهای زیر را تجویز میکند:
- آزمایش ادرار کامل (Urinalysis): آزمایش کامل ادرار (Urinalysis) نخستین و اساسیترین گام در ارزیابی وضعیت دستگاه ادراری است. در این آزمایش، مواردی مانند وجود گلبولهای قرمز و سفید، باکتری، کریستالها و پروتئین بررسی میشوند. در صورت مشاهدهی خون در نمونه، آزمایش کشت ادرار (Urine Culture) نیز جهت شناسایی نوع عامل عفونت و تعیین حساسیت دارویی انجام میگیرد.
- آزمایش خون: در آزمایش خون، پزشک مقدار کراتینین و BUN را برای بررسی سلامت کلیهها اندازهگیری میکند؛ اگر این عددها بالا باشند، یعنی کلیه در دفع مواد زائد مشکل دارد. همچنین میزان آنزیمهای AST و ALT و بیلیروبین بررسی میشود تا کارکرد کبد و وضعیت صفرا مشخص شود.
- تصویربرداری: سونوگرافی کلیهها و مثانه برای بررسی وجود سنگ، کیست یا تومور. در صورت نیاز، سیتیاسکن (CT Scan) یا امآرآی (MRI) برای ارزیابی دقیقتر بافتها انجام میگیرد.
- سیستوسکوپی: در روش سیستوسکوپی، پزشک با یک وسیلهی باریک و مجهز به دوربین، داخل مثانه را بهطور مستقیم میبیند. اگر احتمال سرطان یا زخم مثانه وجود داشته باشد، این روش بهترین راه برای بررسی و در صورت نیاز، برداشت نمونهی بافتی است تا علت دقیق مشخص شود.
تغییر رنگ ادرار در گروههای خاص
رنگ ادرار در دوران بارداری
در دوران بارداری، بر اثر تغییرات هورمونی، افزایش حجم خون و فشار مکانیکی بر مثانه، احتمال تغییر رنگ ادرار افزایش مییابد.
- افزایش غلظت ادرار: بروز کمآبی بدن در اثر تهوع و استفراغ شدید بارداری (Hyperemesis Gravidarum) میتواند منجر به تیرهتر شدن رنگ ادرار شود.
- تأثیر مکملها: مصرف مقادیر زیاد مولتیویتامینها (بهویژه حاوی ریبوفلاوین) معمولاً رنگ ادرار را زرد پُررنگ میکند.
- عفونتهای ادراری: ادرار کدر یا متمایل به سفید، بهخصوص همراه با درد ادراری یا تکرار آن، باید فوراً از نظر عفونت مجاری ادراری (UTI) بررسی شود، زیرا عفونت در بارداری خطر بروز عوارض جدی برای مادر و جنین را افزایش میدهد.
“در دوران بارداری، افزایش فیزیولوژیک جریان خون کلیوی و فیلتراسیون گلومرولی منجر به رقیقتر شدن ادرار و روشنتر شدن رنگ آن میشود؛ عواملی مانند دهیدراتاسیون یا عفونت ممکن است موجب تیرهتر شدن رنگ ادرار گردند.”
StatPearls Publishing. Physiology, Pregnancy. PubMed.
رنگ ادرار در کودکان و نوزادان
در کودکان، رنگ ادرار همیشه مثل بزرگسالان نیست و تفسیر آن متفاوت است:
- نوزادان: ادرار نوزادان معمولاً بیرنگ تا زرد بسیار روشن است. وجود لکههای نارنجی یا صورتی مایل به قرمز در پوشکهای خشک (توسط اسید اوریک) در چند روز اول زندگی طبیعی است، اما تداوم آن (بهخصوص اگر همراه با گریه شدید باشد) نیاز به بررسی توسط پزشک دارد.
- ادرار تیره: در کودکان، این اتفاق اغلب ناشی از کمآبی یا تب است. اگر این تغییر رنگ با بیحالی و کاهش اشتها همراه باشد، باید بررسی کبدی انجام شود.
پرسشهای متداول (FAQ)
ادرار زرد تیره نشانه چیست؟
ادرار زرد تیره معمولاً بیانگر کمبود آب در بدن است. وقتی آب کافی مصرف نمیشود، غلظت یوروکروم افزایش یافته و رنگ ادرار پررنگتر میشود. اگر با نوشیدن آب، رنگ به حالت عادی بازنگردد (زرد روشن شود)، ممکن است به دلیل مصرف ویتامینهای گروه B یا وضعیتهای پزشکی باشد.
- علت شایع: کمبود آب بدن (Dehydration).
- علل دیگر: مصرف ویتامین B2 یا بتاکاروتن.
- هشدار: ادرار زرد تیره همراه با زردی پوست میتواند نشانه هپاتیت یا اختلال صفراوی باشد که نیاز به بررسی فوری دارد.
کدام رنگ ادرار خطرناک است و نیاز به مراجعه فوری دارد؟
خطرناکترین رنگهای ادرار، قرمز یا صورتی (نشانه خون) و قهوهای تیره (شبیه چای یا نوشابه سیاه) هستند. اگر هر یک از این رنگها بهطور مداوم دیده شدند باید فوراً به متخصص اورولوژی مراجعه شود.
ادرار ابری یا سفید نشانه چیست؟
ادرار ابری معمولاً ناشی از عفونت دستگاه ادراری (UTI) است، زیرا در عفونتها، گلبولهای سفید (چرک) و باکتریها از طریق کلیهها دفع میشوند. وجود کریستالها نیز میتواند ظاهر ابری ایجاد کند. در مردان، باقیمانده مایع منی نیز میتواند باعث ابری شدن شود. در صورت ادامهدار شدن این روند، باید بررسی شود تا از بروز بیماری پروتئینوری (بیماری کلیوی) جلوگیری شود.
آیا مصرف ویتامینها میتواند رنگ ادرار را تغییر دهد؟
بله. یکی از دلایل شایع و بیخطر تغییر رنگ ادرار، مصرف مولتیویتامینهاست. ویتامین B2 (ریبوفلاوین) محلول در آب است و اضافه آن از طریق کلیهها دفع شده و رنگ ادرار را به زرد نئونی یا فسفری درخشان تبدیل میکند.
ادرار کفآلود دقیقا نشاندهنده چیست؟
کف در ادرار زمانی ایجاد میشود که کشش سطحی مایع ادرار به دلیل وجود مواد محلول غیرعادی کاهش یابد. رایجترین عامل، دفع زیاد پروتئین (پروتئینوری) است که غالباً نشانه آسیب به گلومرولهای کلیه است. با این حال، حجم زیاد مایع منی باقیمانده یا انزال شدید در مردان نیز میتواند کف ایجاد کند که موقتی است. کف پایدار نشانهای جدی است.
جمعبندی نهایی
رنگ ادرار در برخی مواقع بیخطر است و علت آن به دلیل خوردن برخی ویتامینها، کم آبی و یا مصرف برخی قرصها باشد. ولی همیشه اینجوری نیست و در صورتی که رفع نشود دلایل دیگری دارد که حتما باید پیگیری و به پزشک مراجعه شود. نوشیدن آب کافی در طول روز، حفظ رژیم غذایی متعادل و انجام چکاپهای دورهای سلامت کلیهها و کبد از راههایی هستند که از بروز رنگ غیرطبیعی ادرار جلوگیری میکنند.


